W JAKI sposób gryf trafił na Pomorze? - nie bardzo wiadomo. Nawet jeśli za opowieściami przyjąć, że Pomorze mogło wchodzić w skład legendarnej krainy Hyperborejczyków, nie zrodziła go zapewne miejscowa legenda.

GRYF - to twór fantastyczny, o rodowodzie orientalnym. Mógł wziąć się z Indii, Mezopotamii, Egiptu albo Scytii, leżącej na północ od Morza Czarnego. To w jednej postaci uskrzydlony lew i drapieżny ptak, najczęściej orzeł. Ma głowę, szpony i szkrzydła orła, tułów, łapy i ogon - lwa, oczy ogniste. Uszy może mieć końskie lub ośle, grzywę konia morskiego wokół szyi, zamiast grzywy - grzebień z rybich płetw. Plecy ma gładkie lub opierzone, podbrzusze - przeważnie cętkowane (niczym u tygrysa) albo plamiste (jak u pantery). Jeśli ma pióra - to często nasrożone. wtedy przednią nogę unosi ostrzegawczo.

W religiach starożytnych gryf był symbolem mocy i zręczności, niekiedy podstępu i fałszu. Był największym z ptaków, miał siłę, czujność i wściekłość lwa, bystry wzrok orła. Żył w złotych gniazdach, z których wzlatywał o wschodzie słońca i zagarniając promienie słoneczne leciał naprzeciw światłu. Są przedstawienia, na których gryfy z cętkowaną skórą napadają na daniele - to starodawna alegoria zwycięstwa dnia nad nocą. Jedna z legend głosi, że w trzecim tysiącleciu przed Chrystusem gryf dwukrotnei ukazał się ludziom, by zapowiedzieć nadejście dobrego królestwa.

GRECY widzieli w gryfach opiekunów podziemnych skarbów Apollina w Etiopii, Indiach, przede wszystkim w Scytii. Arysteasz (ok. 560 r. p.n.e.) pisał, że walczyły z ludem naciągaczy kusz, a tysiąc lat później biskup Sewilli Izydor (560-636) dowodził, że szczególnie upodobały sobie złote góry w Indiach, do których nie dopuszczały nawet najdzielniejszych śmiałków. Mogły unieść w powietrze uzbrojonego jeźdźca z koniem, mogły stoczyć zwycięską walkę równocześnie z dziesięcioma lwami lub stoma orłami.

Pierwsza literacka wizja gryfów jest w sumeryjskim eposie o Gilgameszu, gdzie są złymi duchami Dwurzecza między Tygrysem a Eufratem. W Asyrii, która powstała po rozpadzie Sumeru, gryfy zdobiły pałace królewskie i były wyobrażeniem bóstw religijnych. Jest wizerunek wielkiej bogini Tiamat, która walczy z bogiem Mardukiem: ma głowę i skrzydła orła, końskie uszy, szyję zdobioną łuskami ryb, tułów, łapy i ogon lwa, pazury podobne do ludzkich palców.

W sali tronowej pałacu w Knossos na Krecie były malowidła gryfów bez skrzydeł, a na sarkofagu jednego z władców - rysunek rydwanu zaprzęzonego w gryfy. Gryfy ciągnęły też rydwan Aleksandra Wielkiego, gdy ten przybył na koniec świata, by zbadać, czy ziemia styka się z neibem.

W MITOLOGII greckiej gryf był atrybutem Apollina, Artemidy, ale też bogini zemsty Nemezis. Jest też na hełmie Pallas Ateny, był na hełmach Achillesa, zdobił panczerz króla Epiru Pyrrusa (319-272 p.n.e.). W starożytnym Rzymie również pojawiał się często - zarówno na budowlach, jak też na uzbrojeniu. Chronił przed niebezpieczeństwem, był na napierśnikach Gajusza Juliusza Cesara, Kaliguli i Marka Antoniusza. Jego wizerunki znaleziono w starych grobowcach pod Bazyliką Świętego Piotra, na zapinkach z - IV w p.n.e., odkrytych w państwie czeskim, także na sprzączkach o 1300 lat późniejszych, odkopanych w grodziskach Słowian na terenie Węgier.

W BIBLII gryfy są zwierzętami nieczystymi, acz niektórzy interpretatorzy utożsamiali je z cherubami, strzegącymi raju i Arki Przymierza. Były w średniowieczynych bestiariuszach, a ze względu na swą dwoistą naturę zostały nawet zaliczone do symboli Chrystusa. Obok orłów i lwów upodobali je sobie krzyżowcy, dlatego w Europie pojawiły się masowo podczas wojen o odzyskanie Grobu Pańskiego.

Gryf był też symbolem szatana, skąpstwa, ale i ostrzegał przed pychą. W wielu włoskich średniowiecznych światyniach przedstawiany jest jako opieku zdroju życia i ogniska domowego.

Uosabiał siłę i męstwo. W czasach renesansu stał się trwały motywem na rycerskich tarczach herbowych.

GODŁEM państwowym Księstwa Pomorskiego stał się gryf na przełomie XII i XIII w. Najpierw zaczął się pojawiać na pieczęciach, a najstarszą ze znanych jest pieczęć księcia dymińskeigo Kazimierza II (ok. 1180-1220), rycerza piątej wyprawy krzyżowej. Gryf jest na pieczęci konnej Bogusława II szczecińskiego (rok 1214), potem na pieczęci księcia Barnima I, który nadał prawa miejskie m.in. Szczecinowi, na pieczęci jego brata, Warcisława II rugijskiego, i kolejnych Gryfitów.

Eryk I (1382-1459), książę słupski, który w latach 1389-1442 był królem Norwegii, w latach 1396-1439 także Danii i Szwecji, przeniósł gryfa do Skandynawii. Na pieczęci większej Eryka II jest tarcza z herbami: gryfem pomorskim, sławieńskim (z szachownicą), wołogoskim i szczecińskim. To najstarsza pieczęć zawierająca herby ziem pomorskich.

Gryf jest też w nazwach miast Księstwa Pomorskiego: Gryfice, Gryfino, Griefswald, na starych znakach miejskich i herbach od Barth i Ribnitz-Damgarten po Lębork, na monetach, m.in. na brakteatach, głównie szczecińskich, a od XIV w. - na większości monet różnych mennic (szelągi, wity, grube fenigi).

GRYF nierozerwalnie jest więc związany z Pomorzem. Na początku 2000 roku Sejmik Województwa Zachodniopomorskiego ma głosować nad herbem i flagą regionu, które zatwierdzone zostaly przez zarząd województwa i nie wzbudziły zastrzeżeń komitetu heraldycznego przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Oficjalnym hervem ma być gryf rycerski z chorągwi księcia Kazimierza V szczecińskiego (1380-1435), która pod Grunwaldem dostała się w ręce polskie, a sam książę - do polskiej niewoli. Walczył po stronie Krzyżakw, przed bitwą wysłał z wielkim mistrzem do Jagiełły dwa słynne miecze, jednak w niewoli był tylko jeden dzień. Zwolniony przez Jagiełłę za poręką Bogusława VIII słupskiego, ich sojusznika, biesiadował za zwycięstwo Polaków.

Ze względu na układ, barwy, czytelność rysunku gryf Kazimierza V najbardziej odpowiada wymogom heraldyki. Flaga województwa ma być trzyczęściowa: dwa pionowe czerwone pasy na zewnątrz, biały z gryfem pośrodku.