PIĘTNAŚCIE lat temu - jako jedenasty w kraju - powstał Uniwersytet Szczeciński. Wyłonił się z ponurego pejzażu po stanie wojennym, jako jedyna inwestycja kulturalna lat 80. dziwiono sie, że hasło rzucone przez niesfornych studentów Wyższej Szkoły Pedagogicznej jesienią 1981, tuż przed stanem wojennym, podchwycili działacze z obozu 'czerwonych'.

Idea utworzenia uniwersytetu kiełkowała w Szczecinie od dawna. To anegdota prawdziwa: Tuż po wojnie, do Szczecina jechała grupa profesorów z Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, ale w Toruniu była przerwa w podróży. Zatrzymali sie w tamtejszym kompleksie gmachów jakby dla uniwerstytetu stworzonych i - osaczeni przez serdeczność toruńskich władz - zostali, zakładając Uniwersytet Mikołaja Kopernika...

Pod koniec lat '60, szansę wykorzystał Gdańsk. I wreszcie w 1981 roku rektor szczecińskiej WSP doc. Józef Kopeć zaproponował coś, co nie mieściło się w ówczesnych kanonach, uniwersytet prawdziwy - zespolenie różnych dziedzin wiedzy, a więc zjednoczenie całej szczecińskiej nauki pod szyldem uniwersytetu. Nawet dziś ta myśl z trudem toruje sobie drogę w postsocjalistycznym świecie nauki. To właśnie hasło rzucili studenci. Spotkali się z ostrą ripostą szacownych osób tamtych lat, ale idea uniwersytetu znów odżyła.

Już 31 maja 1982, gdy jeszcze nie umilkły echa burzliwych demonstracji, a w mieście obowiązywała 'godzina milicyjna', za sprawą I sekretarza KW Stanisława Miśkiewicza i wojewody Stanisława Malca rozpoczął działalność Komitet ds. Powołania Uniwersytetu w Szczecinie. W 'domku', czyli w KW PZPR, uznano bowiem, że 40-lecie polskiego Szczecina, przypadające w 1985 roku należy uczcić utworzeniem tu polskiego uniwersytetu.

Miało wydźwięk symbolu to, że przewodniczącym komitetu został pierwszy powojenny prezydent Szczecina prof. Piotr Zaremba. Prof. Władysław Górski reprezentował Szczecińskie Towarzystwo Naukowe, doc. Kazimierz Jaskot - Wyższą Szkołę Pedagogiczną, prezydent Jan Stopyra - miasto. Sekretarzem komitetu została pani Zofia Mielcarek - oddana idei bez reszty. Z natury rzeczy szczególnie aktywni byli dziennikarze, wśród któych rej wodził red. Zbigniew Puchalski z Polskiego Radia, niestrudzony w zdobywaniu poparcia dla idei uniwersytetu.

- Czas był bardzo trudny, ale chyba tylko w takich warunkach Polacy potrafią się zdobyć na skuteczne działanie w wielkiej sprawie. Wspaniałym szefem sztabu walki o uczelnię była Zofia Mielcarek - doradzająca wojewodzie tak skutecznie, że z przeciwnika stał się rzecznikiem nowej wszechnicy. Byliśmy naprawdę dobrze przygotowani, uzbrojeni w argumenty, dane, wykresy, prognozy. O uniwerstytet walczyli piórem dziennikarze: zwłaszcza Zdzisław Sośnicki z 'Głosu' i Janusz Ławrynowicz z 'Kuriera'. W środowisku nauki mieliśmy wielu przeciwników. W kraju sprzyjały nam Kraków, Toruń i Wrocław. Przeciwny był Gdańsk, pragnący mieć monopol na wybrzeże, a także Poznań, aspirujący do roli monopolisty na zachodzie. Mówili nam: po co ten skromny bochenek dla nauki dzielić na jeszcze jedną część? A panu ministrowi szkolnictwa wyższego prof. Benonowi Miśkiewiczowi z Poznania wyrwało się kiedyś: o, tu mi kaktus wyrośnie, jak uniwersytet u was powstanie...

Przekonaliśmy jednak ważne osobistości życia politycznego i świata nauki: Edmunda Osmańczyka, Jana Szczepańskiego, profesorów Aleksandra Gieysztora i Bohdana Suchodolskiego. Sprzyjał nam przede wszystkim Wojciech Jaruzelski. I sprawa była wygrana.