Dziś mija 20. rocznica tragicznego pożaru szczecińskiej "Kaskady", słynnego na cały kraj kombinatu gastronomicznego, o którym wspominali w swych gawędach nawet Stefan Kisielewski i Jerzy Waldorff...

"Kaskada", otwarta 21 kwietnia 1962 roku, spłonęła 27 kwietnia 1981 roku. Pożar wybuchł rano, kiedy w budynku było około 20 osób, głównie uczniów zespołu szkół gastronomicznych odbywających tu praktykę. Spośród czternastu osób, które zginęły w płomieniach oni stanowili większość.

Jak ustaliła komisja, przyczyną pożaru było silne iskrzenie przy gniazdku elektrycznym, do którego był włączony odkurzacz. Szybkie rozprzestrzenienie się ognia było spowodowane tym, że obiekt był wybudowany z materiałów łatwo palnych, a konstrukcja budynku była pozbawiona stropów oddzielających poszczególne kondygnacje. Powstał więc efekt "komina".

Dlaczego o tym wspominamy? "Kaskada" nie była takim zwyczajnym, jednym z wielu ówczesnych lokali łączących gastronomię z rozrywką. To było miejsce - znane w Europie i trochę dalej, głównie za sprawą marynarzy licznie odwiedzających w owych latach szczeciński port - co trzeba dziś przypomnieć - wówczas największy na Bałtyku. W Szczecinie więc najszerszym frontem spotykał się socjalistyczny Wschód z kapistalistycznym Zachodem. Kaskada była dla obcych marynarzy witryną polskiej kultury...

Gmach, w którym działała "Kaskada", wybudowano w roku 1829. Jego właścicielem był Otto Ponath, który po powrocie z Ameryki postanowił zainwestować pieniądze w Szczecinie. Wybudował lokal gastronomiczny o nazwie "Kaffe Bismarck" potocznie nazywany "Haus Ponath". Na trzech piętrach były restauracje, winiarnie, piwiarnia i sala bilardowa. Najwyżej znajdowała się kawiarnia, z której roztaczał się wspaniały widok na miasto.

Podczas wojennych nalotów latem 1944 budynek ucierpiał i dopiero po kapitalnym remoncie w kwietniu 1949 roku otwarto w nim dom towarowy. Na ostatnim piętrze czynna była restauracja, a na drugim kawiarnia.

Pod koniec lat 50. postanowiono tu stworzyć centrum rozrywkowe. Szczecińskie Zakłady Gastronomiczne "Północ" przez pięć lat prowadziły prace adaptacyjne. Nazwę "Kaskada" wymyślili szczecinianie. Salę na parterze nazwano "Kapitańską". To imię nadali jej czytelnicy "Kuriera Szczecińskiego". Nad "Kapitańską" było "Rondo", jeszcze wyżej "Słowiańska", a na samej górze "Pokusa". Lokal, jak na owe czasy prezentował się okazale i był miejscem pracy dla przeszło 200 osób.
- Na otwarciu występował kabaret hrabiego Dzieduszyckiego - wspomina Bronisław Mańczak, pracujący w "Kaskadzie" od chwili otwarcia lokalu. Przez sześć lat był szefem kombinatu.
- Przez 19 lat istnienia przez "Kaskadę" przewinęło się wielu znanych artystów. Występował tu m.in. słynny dziś w świecie tenor Ryszard Karczykowski (bożyszcze szczecinianek), Helena Majdaniec, Katarzyna Sobczyk, Czerwone Gitary, Skaldowie, Karel Gott, Czesław Niemen i szczeciński zespół "Filipinki". To właśnie w "Kaskadzie" na balu maturalnym zaśpiewały po raz pierwszy swój przebój "Żegnaj profesorze" - wspomina Mańczak.

Na początku 1965 roku odbył się w "Kaskadzie" pierwszy w Polsce striptiz. Występowały wówczas artystki z Jugosławii, Czechosłowacji, Danii i Francji. Polki odważyły się zadebiutować w tej konkurencji dopiero kilka lat później. "Kaskada" miała także swój kabaret, a także słynną "Wiosnę orkiestr". Była to prezentacja zespołów muzycznych pod patronatem "Kuriera Szczecińskiego". Zespołem, który potem zrobił karierę poza granicami Polski, była "Coma 5". Zgodnie z tradycją, Każda zabawa kończyła się utworem "Portowe światła lśnią".

"Kaskada" znana była w całej Europie z "panienek", które polowały tu na dewizowych klientów, a szczególnie marynarzy. Nic dziwnego, że potocznie lokal zwano "Kaśka da". Przedstwaicielki najstarszej profesji świata miały jednak kategoryczny zakaz wstępu do sli Kapitańskiej na parterze kombinatu. Tu także nie wpuszczano cinkciarzy, a goście musieli mieć marynarkę i krawat. Tych ostatnich pożyczali uczynni szatniarze. Kelnerzy nosili muszki i białe rękawiczki. Nic zatem dziwnego, że w "Kapitańskiej" odbywały sie liczne imprezy dla ówczesnych VIP-ów. Jak wspominają pracownicy "Kaskady", nigdy nie zdarzyło się by ktoś nie zapłacił rachunku.

Z salą Kapitańską związany jest pewnien epizod z udziałem ówczesnego pierwszego sekretarza KW PZPR towarzysza W., który lubił "balować" w "Kaskadzie". Pewnego dnia przybył tu ze swoją świtą i małżonką. Panowie tak się rozbawili, że postanowili odwiedzić pierwsze piętro, gdzie urzędowały "panienki", którym wstęp do "Kapitańskiej" był zakazany. Towarzysze wyrwali się do "Rondo", gdzie popijali drinki razem z paniami do towarzystwa. Przyłapani zostali na tym przez żonę "pierwszego", która postanowiła wziąć sprawy w swoje ręce. W ubikacji doszło do bójki z jedną z panienek. Portierzy z trudem rozdzielili niewiasty...
Następnego dnia zadzwonił telefon z KW, gdzie "zaproszono mnie na dywanik" - wspomina Mańczak. Przyjął mnie sam "pierwszy" w towarzystwie komendanta wojewódzkiego milicji. Wyglądało to groźnie, obawiałem się najgorszego, ale sekretarz wyciagnął butelkę czegoś mocniejszego i zaczęliśmy się zastanawiać co dalej. Postanowiliśmy, że przez sześć miesięcy "panienki" będą miały całkowity zakaz wstępu do "Kaskady".

Zarządzenie sobie a życie sobie. Może nie tyle życie, co portierzy stojący na "bramce". Po prostu brali "w łapę" od panienek i w ten sposób służebnice Wenery szybko wróciły do pracy. Potem była głośna sprawa sądowa, w której na ławie oskarżonych zasiedli portierzy. "Panienki" nikogo nie sypnęły, ale personel portierni wymieniono.

Do dziś pracownicy "Kaskady" wspominają przyjęcia organizowane przez szczecińskich bonzów z Komitetu Wojewódzkiego. Wspomniany tow. W. - znany ze swej tuszy - miał taki zwyczaj, że do północy jadł, a potem wzorem towarzyszy ze Wschodu wypijał "stakany". Dość często biesiadował w "Kaskadzie" w towarzystwie pewnego szczecińskiego ministra, który lubł wyrwać się do motelu "Relax" na rogatkach Szczecina, w okolicach Płoni (były to wagony kolejowe). Tam balował w miłym towarzystwie. Zniknięcie ministra stawiało na nogi jego ochroniarzy, którzy alarmowali milicję, ta zaś wszczynała poszukiwania.

A propos milicji, kiedy w pamiętnym 1970 roku płonął Komitet Wojewódzki PZPR z dachu "Kaskady" robił zdjęcia m.in. fotoreporter "Kuriera". Potem dość długo musiał się tłumaczyć nie tylko on, ale także szefowie kombinatu.

Na początku lat 70. zaczęto wydawać w "Kaskadzie" posiłki regeneracyjne dla milicji. Potem modne stały się obiady abonametnowe, któych wydawano dziennie nawet dwa tysiące. Klientów personel nazwał "pchełkami", gdyż trzeba było wokół nich skakać za friko. Do obsługi gości abonamentowych wysyłano najbardziej "podpadniętych" pracowników, dla których była to kara. Klient to był marny, napiwków nie dawał. Na te można było dopiero liczyć wieczorami.

Jeden ze znanych dziś polityków przyprowadzony przez swego kolegę ze studiów - szczecinianina, gdy trafił na jedną z sal na piętrze, chwycił się za głowę - "O Boże, tu same dziewczyny na służbie, i jeszcze w wieku mojej mamy..." Cóż, w "Kaskadzie" w latach 60. rządziły wytrawne profesjonalistki, młodsze roczniki weszły dopiero w latach 70.

Co by nie mówić, była "Kaskada" autentyczną atrakcją Szczecina tamtych lat. Pozostało puste miejsce w pejzażu i w kulturze miasta. Czy wypełni je znajdujące się dziś w fazie projektu nowe wcielenie "Kaskady"?

Mirosław KWIATKOWSKI
(przedrukowane bez pozwolenia)