DAWNI Słowianie byli doskonałymi żeglarzami, a także budowniczymi statków. Ich specjalnością we wczesnym średniowieczu stały się tratwy i łodzie robione z jednego pnia. Taką dłubankę z VII wieku znaleziono w Kamieniu Pomorskim, a podobną oglądać możemy dzisiaj w Muzeum Narodowym przy Wałach Chrobrego.

... Podniósł się szczep Słowian, mianowicie nieokreślone ich mnóstwo... które najpierw znalazłszy sposób budowania statków drążonych z jednego pnia, a następnie porzystosowawszy je do żeglugi na morzu, spustoszyły całą Tessalie... - napisano o naszych przodkach w Żywocie św. Demetriosa w II poł. VII wieku.

Wyższy poziom sztuki prezentowały już statki, któe zaczęto budować na przełomie VIII i IV wieku. One też były wyłącznie słoiwańską specjalnością - wykonane z drzewa dębowego o ownalnej stępce, łączone kołkami sosnowymi, uszczelniane mchem z gatunku sierpowca...

... Zatykają szpary czymś, co bywa na ich drzewach, podobnym do wodorostów, a co nazywają: mech... Służy to zamiast smoły... - donosił w X wieku podróżnik Ibrahim IBN Jakub.

Na taki statek natknął się w swoich poszukiwaniach 30 lat temu nieżyjący już Tadeusz Wieczorkowski badający tajemnice szczecińskeigo Podzamcza. Ten archeologiczny skarb pochodzi z 834 roku, ma 8,2 m długości, przewozić mógł 2 tony towaru. Niedawno w korycie Dziwny znaleziono szczątki podobnego egzemplarza pochodzące z czasów Mieszka I, datowane bowie na rok 964.

Taki sam typ statków, chodziaż już bardziej okazałych, pochodzących z XII wieku wydostano i z jez. Łeba, także znaleziono w Kamieniu Pom. Napędzane żaglem i wiosłami o długości ponad 13 metrów mogły swobodnie pływać po morzu. Fachowcy twierdzą, że podpatrzono żagle u kupców fryzyjskich i zastosowane je w tutejszych konstrukcjach. Słowianie, jak widać, korzystali też umiejętnie z dobrych obcych wzorów. Moedle z jez. Łeba również stoją w naszym muzeum ciesząc oczy dyrektora W. Filipowiaka.

SŁOWIAŃSKIE STOCZNIE

GDZIE budowano łodzie i statki, których fragmenty znaleziono też na Rugii i duńskich wyspach? Oczywiście w szczecinie, na terenie dzisiejszego Podzamcza. Tutaj mieściła się stocznia w latach, gdy obowiązywało jeszcze prawo słowiańskie, a nie magdeburskie. Także w Wolinie - najstarszym mieście Słowian leżącym nad Bałtykiem. Tam to natrafiono na ślady stoczni z IX wieku. Cudzoziemców zadziwiła ich specyficzna budowla. Ibrahim Ibn Jakub nie omieszkał poinformować swoich współczesnych, że w tym najpiękniejszym mieście przystanie zostały wzniesione z przepołowionych pni.

I rzeczywiście ziemia potwierdziła te słowa odkrywając porty woliński oraz szczeciński, pochodzący z przłomu XI i XII wieku. Źródła pisane z 1124 roku mówią o Szczecinie jako o mieście morskim na długo jeszcze przed lokacją. O czym jak gdyby niektórzy dzisiaj zapominają...

Te ślady starych stoczni, przystani, fragmenty statków oraz ich wyposażenia odkrywane w ziemi i wodzie, są dla badaczy wielką księgą wiadomości o ówczesnym przmyśle okrętowym i żegludze. Jedno jest pewne - nie było się czego wstydzić przed obcymi. Nasi przodkowie robili doskonałe łodzie i statki przystosowane do żeglugi śródlądowej oraz morskiej. Należały do kupców. Najstarszym, znamym nam z przekazów, był Niedamir z Wolina, który w 1124 roku oddał swoje trzy żaglowce do dyspozycji biskupa Otona i - jak sądzimy - zostało to pewnie docenione przez tego bogobojnego męża.

PRIACI TEŻ BYLI

NIESTETY, nie możemy przmilczeć tego, że nasi przodkowei żeglowali po Bałtyku nie zawsze w zbożnym celu - aby coś sprzedać, kupić czy wymienić. Statki, zapewne budowane w Szczecinie i Wolinie, służyły niektórym do zwyczajnych wypraw korsaskich. U ujścia Odry kilkakrotnie znaleziono monety i srebrne oraz złote ozdoby pochodzące z łupieskich wypracw. Niewykluczone, że słowiańskie osady, których ślady dzisiaj znajdują się na duńskich wyspach były pirackimi przystaniami. Stamtąd mogli nasi wyruszać na zbójeckie wyprawy i tam się chronić. Najstarsze źródła pisane z X wieku donoszą o całych grupach słowiańsko-duńskich napadających na statki w tamtejszych cieśninach. Jakoś się dogadywali... A już Słowiani z Rugii byli postrachem Bałtyku.

Dowodem na korsarstwo uprawiane przed wiekami może być chcoiażby grób pirata z końca XI wieku znaleziony na wolińskim Wzgórzu Wisielców. Tam też są ślady najstarszej latarni morskiej na płd. Bałtyku, która wskazywała drogę morskim podróżnikom. W XI wieku zwano ją "Garnkiem Wulkana" albo "Ogniem greckim". Wydobywał się on z ogromnych palenisk.

Najbardziej znanym rozbójnikime morskim ze Szczecina był niejaki Wyszak żyjący w początkach XII wieku i dowodzący wyprawami na Bałtyk. Pewnego dnia wpadł w ręce Duńczyków, którym uciekł przez morze niewielkim czółnem. Wyszak, jako dużej klasy pirat, był bardzo ceniony przez współczesnych, a i dzisiaj ma w Szczecinie swoją ulicę. Uprawanego przezeń procederu nie uważano wówczas za coś nagannego.

Nie tylko Słoiwanie wyprawiali się na morze. Tu też składano rewizyty, niekoniecznie w celach pokojowych. W 1173 roku chociażby statki o żurawich dziobach, niczym długie łodzie wikingów wpłynęły Odrą do Szczecina. Do wodził nimi król Danii Waldemar II. Zmusił dowództwo grodu do uległości, nałożył wysoką kontrybucję i popłynął z wojskami na Lubin. Duńczycy grasowali po Pomorzu aż do XII wieku. Ale łodzi po nich nie mamy, nie licząc statku z X wieku o typowej budowie skandynawskiej, który leży na dnie Zatoki Puckiej.

- Muszą być i u nas statki skandynawskie - twierdzi prof. dr Władysław Filipowiak.

Poczekajmy, może ziemia w krórymś momencie odsłoni przed nami fragmenty statków, którymi przypływali do nas potomkowie wikingów. (...)

Elżbieta BRUSKA
(przedrukowane bez pozwolenia)