Widma
Stary Szczecin na zdjêciach
Plan Szczecina z 1941 roku
Stettiner Adressbuch 1942
Stare gazety z Pomorza
Ma³e muzeum
Ludzie Starego Szczecina



Na tej stronie bêdziemy prezentowaæ sylwetki Szczecinian, którzy ¿yli i pracowali w naszym mie¶cie jeszcze przed rokiem 1945. Prezentowaæ równie¿ bêdziemy sylwetki Szczecinian, którzy nie ¿yli w naszym mie¶cie lecz odnie¶li pewne sukcesy z dala od Szczecina.

Osoby tu prezentowane, to nie tylko ludzie, którzy byli znani poza Stettinem, ale równie¿ osoby wa¿ne dla miasta i które odgrywa³y udzia³ w jego rozwoju. Oczywi¶cie dzia³ ten bêdzie siê sukcesywnie rozrasta³ uzupe³niany o prezentacje kolejnych osób.

Aby poczytaæ o ludziach wspó³czesnego Szczecina polecamy udaæ siê na stronê - Ludzie Szczecina


   
Z której z osób wymienionych na stronie Szczecin mo¿e byæ najbardziej dumny?
Katarzyna Wielka
Maria Fiodorowna
Friedrich Gilly
Carl Loewe
Johannes Quistorp
Hermann Haken
Anton Dohrn
Alfred Döblin
Ludwig Manzel
Robert Prutz
Franz San Galli
Julius Levin
Manfred Schatz





Katarzyna Wielka

Caryca Rosji - Katarzyna II urodzi³a siê 2.05.1729 roku, w Szczecinie, w domu przy ulicy Farnej 1, jako Zofia Augusta Fryderyka von Anhalt-Zerbst. W wieku czternastu lat zosta³a narzeczon± przysz³ego cara Rosji, Wielkiego Ksiêcia Piotra Fiodorowicza, którego po¶lubi³a we wrze¶niu 1745 roku. Wkrótce Katarzyna urodzi³a syna - Paw³a Pietrowicza. ¬ród³a podaj± sprzeczne informacje - nie wiadomo do koñca, czy Pawe³ by³ naprawdê synem Piotra, czy te¿ mo¿e przystojnego oficera Sergieja Saltykova. Oficjalnie zosta³ jednak uznany za dziecko z prawego ³o¿a.
W 1755 roku w jej ¿ycie wkroczy³ Stanis³aw August Poniatowski. W 1764 - ju¿ jako caryca Rosji - popar³a jego kandydaturê na króla Polski. W 1772 roku, wraz z cesarzow± Austrii Mari± Teres± i królem Prus Fryderykiem Wielkim, caryca dokonuje pierwszego rozbioru Polski. Bierze tak¿e udzia³ w dwóch nastêpnych (1792, 1795).
Katarzyna przejê³a w³adzê 22 wrze¶nia 1762 roku. Za panowania Katarzyny II Petersburg sta³ siê istn± europejsk± metropoli±. Caryca nie szczêdzi³a pieniêdzy na sztukê, muzykê i edukacjê. W czasach jej panowania ¶wiatow± s³awê zyska³ Uniwersytet Moskiewski oraz Akademia Nauk.
S³ynê³a z urody i sk³onno¶ci do licznych romansów. Posiada³a dwudziestu jeden oficjalnych kochanków, których starannie wybiera³a. By³a niezwykle oczytan± osob±, interesowa³a siê europejsk± kultur± i sztuk±. Niezwykle starannie dobiera³a osoby, które mia³y prawo przebywaæ w jej otoczeniu.
Kontynuowa³a dzie³o europeizacji kraju, rozpoczête przez cara Piotra I. Cieszy³a siê pos³uchem u swoich poddanych. By³a konsekwentna, a niekiedy niezwykle uparta. Nie ulega w±tpliwo¶ci, ¿e nale¿a³a do najwybitniejszych postaci swojej epoki. Katarzyna Wielka zmar³a w wieku 67 lat w Petersburgu. Zosta³a pochowana w tamtejszej katedrze ¦wiêtego Piotra i Paw³a.

(¼ród³o:http://www.alexanderpalace.org/palace/Catherine.html,
http://www.pol.org.pl/news2.php?detail=n1083196099.news,
http://www.szkolauwodzenia.pl/artykul15.html)


Maria Fiodorowna

Druga caryca Rosji wywodz±ca siê ze Szczecina. Urodzi³a siê jako Sophia Dorothea Augusta Luisa von Württemberg 25 pa¼dziernika 1759 roku w Szczecinie w Pa³acu pod Globusem (Grumbkowa). By³a siostrzenic± pruskiego króla, Fryderyka II. Sk±pe ¼ród³a podaj±, ¿e by³a piêkn± kobiet±.
Za namow± Fryderyka II, Katarzyna Wielka wybra³a j± na ma³¿onkê dla swojego syna (pó¼niejszego cara, Paw³a I), którego zaledwie 18-letnia ksiê¿niczka Württembergii po¶lubi³a w 1776 roku. Wtedy to przesz³a na prawos³awie i przyjê³a imiê Marii Fiodorowny. Zyska³a sobie tytu³ "Matki Carów", gdy¿ wyda³a na ¶wiat dziesiêcioro dzieci, z których trójka zasiad³a potem na tronie carskim. Po ¶mierci Katarzyny II, tron rosyjski obj±³ m±¿ Marii - Pawe³. Po dokonanym na carze mordzie w roku 1801 w³adzê, wbrew sprzeciwom matki, obj±³ syn Aleksander.
Maria Fiodorowna zmar³a w wieku 69 lat w Paw³owsku - w letniej rezydencji carów, o któr± bardzo dba³a za ¿ycia. Prze¿y³a kilkoro swoich dzieci.

(¼ród³o:http://lexikon.freenet.de/,
http://www.answers.com/topic/paul-i-of-russia,
http://biography-2.qardinalinfo.com/p/Paul_of_Russia.html )


Friedrich Gilly

Friedrich Gilly urodzi³ siê 16 lutego 1772 roku w Szczecinie D±biu.
Ojciec - in¿ynier budowlany - bardzo wcze¶nie zacz±³ wdra¿aæ syna w zawód architekta. W 1788 roku, w wieku 16 lat Gilly wyjecha³ do Berlina, gdzie kontynuowa³ swoj± naukê w Akademii Sztuk. Jego nauczycielami byli Friedrich Becherer, Carl G. Langhans, Christan B. Rode i Johann Ch. Frisch.
W 1796 roku swoim projektem pomnika Fryderyka Wielkiego, Gilly zdoby³ miano najwiêkszego geniusza w dziedzinie budownictwa. Dziêki królewskiemu stypendium w 1796 roku odby³ podró¿ po Wielkiej Brytanii, Francji i Austrii. Po powrocie, zosta³ profesorem w Akademii Budownictwa w Berlinie. Zmar³ w wieku 28 lat.
Najwiêksze dzie³a: Teatr Narodowy w Berlinie, Królewska Mennica w Berlinie, Zamek Landgut Paretz, projekt pomnika Fryderyka Wielkiego.

(¼ród³o: http://www.archinform.net/arch/2670.htm,
http://lexikon.freenet.de/Friedrich_Gilly)


Carl Loewe

Niemiecki kompozytor ballad. Urodzi³ siê 30 listopada 1796 roku w Löbejün jako dwunaste dziecko tamtejszego kantora. Pierwszych lekcji muzyki udziela³ mu ojciec, nastêpnie kszta³ci³ siê w Halle jako instrumentalista i ¶piewak tenorowy. W 1817 roku rozpocz±³ studia teologiczne na Uniwersytecie w Halle. W 1820 otrzyma³ posadê organisty i kantora w ko¶ciele ¶w. Jakuba w Szczecinie. Jednocze¶nie zosta³ nauczycielem muzyki, greki, historii i biologii w szczeciñskim gimnazjum. Od 1821 roku zosta³ miejskim dyrektorem muzyczny - funkcjê t± pe³ni³ prawie przez pó³ wieku do 1866 roku.
W 1821 o¿eni³ siê z Juli± von Jacob, która zmar³a 18 miesiêcy pó¼niej. Ponownie Loewe o¿eni³ siê w 1825 roku z August± Lange. W 1832 roku otrzyma³ tytu³ doktora honoriscausa na uniwersytecie w Greifswaldzie. W 1837 zosta³ przyjêty do Królewskiej Akademi Sztuk w Berlinie. Koncertowa³ w Niemczech, Wiedniu, Londynie, Norwegii i Francji.
Pod wzglêdem utalentowania porównuje siê go do Schuberta. Ju¿ jego pierwsze ballady "Edward" (1818) i "Kró³ Erl" (wg Goethego, 1818) ujawni³y jego mistrzostwo. Do jego najbardziej udanych dzie³ zalicza siê "Henryk Ptasznik" (Heinrich der Vogler), "Tom Wierszokleta" (Tom der Reimer), "Ksi±¿ê Eugen" (Prinz Eugen).
Z powodu ró¿nicy zdañ z rad± miejsk± Loewe zosta³ zmuszony w 1866 roku do oddania posady w Szczecinie. W tym samym roku dosta³ udaru mózgu, po którym nigdy ju¿ nie doszed³ do dawnej formy. Zmar³ 20 kwietnia 1869 roku w Kiel. Jego serce spoczywa w filarze organów w Szczeciñskim ko¶ciele ¦w. Jakuba.
Jego spu¶cizna zawiera 400 ballad i pie¶ni, 17 oratoriów, 6 oper, 2 symfonie, Sonaty, Kantaty, utwory kameralne, utwory na fortepian i kompozycje wokalne.

(¼ród³o: http://www.carl-loewe-gesellschaft.de/,
http://www.unkel.net/geschichtsverein/loewe.htm,
http://www.gopera.com/lieder/opus/loewe.html,
http://www.nndb.com/people/995/000097704/,
http://www.karadar.com/Worterbuch/loewe.html,
http://www.musikschule-carl-loewe.de/)


Robert Eduard Prutz

Pisarz i poeta. Urodzi³ siê 30 maja 1816 roku w Szczecinie. Po ukoñczeniu jednego z gimnazjów w Szczecinie, Prutz studiowa³ filozofiê, historiê i filologiê w Berlinie, Wroc³awiu i Halle. W 1841 roku przeniós³ siê do Jeny. W tamtym okresie powsta³a monografia "Der Göttinger Dichterbund". Jako owoc jego historycznych studiów ukaza³a siê niepe³na "Historia niemieckiego dziennikarstwa" (org. "Geschichte des deutschen Journalismus").
Tworzy³ dzie³a liryczne, erotyczne, polityczne, komedie i dramaty historyczne. Za wydanie "Politische Wochenstube" zosta³ oskar¿ony o obrazê majestatu, jednak w ostateczno¶ci zosta³ u³askawiony. W 1846 roku Prutz otrzyma³ pozwolenie na wyk³ady literacko-historyczne w Berlinie, jednak tematy dotycz±ce najnowszej literatury zosta³y mu zakazane. Rok pó¼niej, zosta³ kierownikiem teatru miejskiego w Hamburgu. W 1849 roku otrzyma³ profesurê na kierunku literacko-historycznym na uniwersytecie w Halle. W 1851 roku, razem z Wolfsohn'em za³o¿y³ tygodnik "Deutsches Museum" i by³ jego redaktorem do przez kolejne piêtna¶cie lat.
W ostatnich latach swojego ¿ycia powróci³ do Szczecina, gdzie pracowa³ jako wolny pisarz.

Niektóre publikacje:
Dramaturgische Blätter, Hamburg, 1846
Vorlesungen über die deutsche Literatur der Gegenwart, Lipsk, 1847
Das Engelchen, Lipsk, 1851
Aus der Heimat, Lipsk, 1858
Aus goldenen Tagen, Praga, 1861

(¼ród³a: http://de.wikipedia.org/wiki/Robert_Eduard_Prutz,
http://www.deutsche-liebeslyrik.de/prutz_b.htm,
http://www.dlorenz.de/Journalismus-Service.htm,
http://www.payer.de/religionskritik/prutz01.htm)


Johannes Quistorp

Johannes Quistorp urodzi³ siê 14 listopada 1822 roku w Greifswaldzie jako najstarszy syn królewskiego komisarza. Jako szesnastolatek zacz±³ siê kszta³ciæ w przedsiêbiorstwie J.G. Michel Sohn w Rostoku, po czym przepracowa³ kilka lat na stanowisku asystenta.
Do Szczecina przeprowadzi³ siê w 1846 roku, aby odbyæ roczn± s³u¿bê wojskow±. W 1847 wszed³ we wspó³pracê z ró¿nymi firmami (m.in. Goldammer&Schleich), a w 1850 roku za³o¿y³ w³asn± firmê pod nazw± Johs Quistorp&Co. W 1952 roku zosta³ mianowany hanowerskim konsulem królewskim - pozycjê t± piastowa³ do roku 1866. W 1855 za³o¿y³ na wyspie Wolin najwiêksz± w tamtych czasach w Niemczech fabrykê cementu portlandzkiego "Lebbin", która by³a tylko jedn± z jego licznych inwestycji (inne to: cegielnia, fabryka szamotu, kopalnia kredy). Fabryka wyró¿nia³a siê nie tylko wprowadzonymi na jej terenie innowacjami technicznymi, ale równie¿ rozwiniêtym zapleczem socjalnym (150 mieszkañ robotniczych, dom dla wdów, sala spotkañ, biblioteka).
Quistorp by³ jednym z pierwszych kapitalistów w Szczecinie i Prusach, którzy na pocz±tku ery industrializacji w XIX wieku anga¿owa³ siê w sprawy socjalne swoich pracowników. By³ fundatorem szkó³, pensji, schronisk, sierociñców i fundacji. Czê¶æ swoich prywatnych gruntów w Szczecinie przeznaczy³ na park i otworzy³ go dla mieszkañców miasta (dzisiejszy Park Kasprowicza - dawny Quistorp Anlage).
Mieszkañcy Szczecina wznie¶li na jego cze¶æ wie¿ê Quistorpa w lasku Arkoñskim (Quistorp-Turm - zniszczona w 1945 roku).
Johannes Quistorp zmar³ 9 maja 1899 roku; na miejsce jego ostatniego spoczynku odprowadza³y go t³umy mieszkañców Szczecina.

(¼ród³o: http://www.quistorp.de/johannes_stettin.htm)


Franz San Galli

In¿ynier i przemys³owiec. Franz San Gali by³ W³ochem urodzonym w 1824 roku w Pruskim Szczecinie. Ju¿ w 1843 roku wyemigrowa³ jednak do Rosji, gdzie spêdzi³ resztê swojego ¿ycia. By³ in¿ynierem, przemys³owcem, publicyst±, cz³onkiem towarzystw in¿ynierskich i deputowanym do Dumy St. Petersburga.
< Uwa¿a siê go za wynalazcê systemu centralnego ogrzewania. W 1855 roku opatentowa³ swój wynalazek w Niemczech i w Stanach Zjednoczonych. Kaloryfer Franza San Gali przetrwa³ w mniej lub wiêcej niezmienionej formie do naszych czasów - przez 150 lat dokonano oczywi¶cie ró¿nych ulepszeñ, ale g³ówna idea centralnego ogrzewania pozosta³a ta sama.

(¼ród³a: http://www.floorheating.ltd.uk/,
http://en.wikipedia.org/wiki/Radiators,
http://www.gruner-fam.de/SanGalli.html,
http://www.photofora.com/eugene/ligovka/sangalli/pages/sangalli3.htm,
http://pl.wikipedia.org/wiki/Franz_San_Galli)


Hermann Haken

Doktor praw, nadburmistrz Szczecina w latach 1878-1907. Hermann Haken urodzi³ siê 5 maja 1828 roku w Koszalinie. Tam te¿ ukoñczy³ gimnazjum, a studia prawnicze w Greifswaldzie i Berlinie. W 1852 roku wyda³ tomik wierszy, po¶wiêconych Greifswaldowi, przyrodzie i swojej narzeczonej - Johannie - z któr± o¿eni³ siê w 1857 roku w Ko³obrzegu. Piêæ lat pó¼niej Hermann Haken zosta³ burmistrzem Ko³obrzegu i pe³ni³ ten urz±d przez dwana¶cie lat. 2 stycznia 1878 roku Haken obj±³ urz±d nadburmistrza Szczecina. Przez okres ponad dwudziesto dziewiêcioletniej kadencji Hermann Haken podj±³ siê licznych inwestycji miejskich. Przeprowadzi³ kompleksow± przebudowê uk³adu urbanistycznego miasta, m.in. w szerszym zakresie wprowadzi³ do uk³adu komunikacyjnego ronda. W latach 1882-1910 powsta³a nowa (dzi¶ ¶ródmiejska) dzielnica o charakterze mieszkaniowo-us³ugowym. By³ inicjatorem zagospodarowania starych fortów, które nazwano jego imieniem - Hakenterasse (dzi¶ Wa³y Chrobrego). By³ pomys³odawc± budowy biblioteki publicznej oraz Teatru Miejskiego. Za jego kadencji sporz±dzono równie¿ plany utworzenia Cmentarza Centralnego o powierzchni 150 ha. To z jego inicjatywy miasto sfinansowa³o budowê pomników Loewego, cesarza Wilhelma i Sediny.
Nadburmistrz mia³ równie¿ porywaj±c± wizjê nowoczesnego Szczecina, którego szanse widzia³ w rozwoju portu z szczególn± dba³o¶ci± o zaplecze. Przekonywa³, i¿ trzeba budowaæ Wielk± Trasê ¯eglugow±, która po³±czy Szczecin ze ¦winouj¶ciem i Berlinem.
31 maja 1907 roku Hermann Haken odszed³ na emeryturê i wyprowadzi³ siê z ¿on± do Berlina. Po czterech latach zmar³a jego ukochana ma³¿onka Johanna, sam za¶ Haken piêæ lat po niej tj. 16 lipca 1916 roku. Pochowany zosta³ na Cmentarzu Centralnym, a na jego grobie stan±³ pomnik ozdobiony rze¼b± d³uta Manzla, która przedstawia³a popiersia Hermanna i Johanny. Pomnik wci±¿ znajduje siê na Cmentarzu Centralnym w pobli¿u Alei Zas³u¿onych, niestety sama rze¼ba nie doczeka³a dzisiejszych czasów.

(¼ród³o: B.Twardochleb. "Nadburmistrz Hermann Haken, Pomorski Duch". Kurier Szczeciñski, 25 stycznia 2002r.
http://pl.wikipedia.org/wiki/Herman_Haken,
http://www.szczecin.pl/heads/ludzie.htm)


Anton Dohrn

Zoolog, darwinista, za³o¿yciel najstarszego istniej±cego do dzi¶ akwarium oraz za³o¿yciel i pierwszy dyrektor stacji zoologicznej - Stazione Zoologica - w Neapolu. Stacja ta sta³a siê powa¿nym o¶rodkiem pracy naukowej. Pracowa³ nad filogeni± krêgowców, og³osi³ monografiê Pantopoda. Urodzi³ siê 29 wrze¶nia 1840 roku w Szczecinie. Jego dziadek Hainrich Dohrn handlowa³ winem i przyprawami, a w 1817 za³o¿y³ w Szczecinie "Pommersche Provinziale Zuckersiederei" przetwarzaj±c± buraki cukrowe. Dohrn bez wiêkszego entuzjazmu studiowa³ zoologiê i medycynê na uniwersytetach w Królewcu, Berlinie, Bonn i Jenie. Jego pogl±dy zmieniaj± siê w lecie 1862, gdy Anton zapoznaje siê z pracami Darwina, które robi± na nim piorunuj±ce wra¿enie. Od tej pory Dohrn jest zaciêtym obroñc± teorii ewolucji. W 1865 roku robi doktorat na uniwersytecie we Wroc³awiu, a w 1868 habilitacjê w Jenie. Bêd±c w Messynie, Dohrn obmy¶la plan maj±cy na celu za³o¿enie sieci zoologicznych stacji badawczych na ca³ym ¶wiecie, do których naukowcy mogliby przyje¿dzaæ i po¶wiêciæ siê kolekcjonowaniu materia³u, obserwacjom i eksperymentom. W 1870 Anton Dohrn decyduje siê przenie¶æ swoje laboratorium do Neapolu, gdzie w 1873 roku udostêpnia stacjê zoologiczn± naukowcom, a w 1874 równie¿ innym odwiedzaj±cym. W 1874 roku po¶lubia Mariê Baranowsk±. Zwi±zek ten owocuje czwórk± potomstwa. Po ¶mierci - 26 wrze¶nia 1909 roku - jego stanowisko w stacji przejmuje jego syn Reinhard.

(¼ród³o: http://en.wikipedia.org/wiki/Anton_Dohrn,
http://www.istitutomazzini.napoli.it/)
Czytaj wiêcej na: http://www.istitutomazzini.napoli.it/


Alfred Döblin

Alfred Döblin urodzi³ siê 10 sierpnia 1857 roku w Szczecinie jako czwarty syn ¿ydowskiego krawca. O tym zdarzeniu informuje tablica pami±tkowa przy ulicy Panieñskiej 16. Po rozpadzie ma³¿eñstwa jego rodziców w 1888 r., przeprowadzi³ siê wraz z matk± i rodzeñstwem do Berlina, gdzie w 1891 roku rozpocz±³ naukê w gimnazjum. Tam zacz±³ rozwijaæ swoje zainteresowania literackie, filozoficzne i muzyczne. Jego pierwszy tekst literacki "Ein Bild aus der Gegenwart" ukaza³ siê w 1896 roku. Pierwsza powie¶æ "Jagende Rosse" powsta³a w 1900 r. W 1900 r. rozpocz±³ studia medyczne w Berlinie i Freiburgu, po zakoñczeniu których pracowa³ jako lekarz asystent. Podczas pierwszej wojny ¶wiatowej by³ lekarzem wojskowym w Lotaryngii. By³ wspó³pracownikiem czasopisma "Der Sturm", laureatem "Fontane-Preis" w 1916r. za powie¶æ "Die drei Sprünge des Wang-Iun", redaktorem czasopisma "Neue Rundschau", korespondentem "Prager Tagblatt", cz³onkiem Pruskiej Akademii Sztuki.
W 1933 Döblin emigrowa³ do Pary¿a, a siedem lat pó¼niej do Stanów Zjednoczonych. Do Niemiec wróci³ w 1946 roku ju¿ jako nawrócony katolik. Zmar³ w 1957 roku we Freiburgu.

Najwa¿niejsze prace:
1912 - zbiór nowel "Die Ermordung einer Butterblume"
1916 - Die drei Sprünge des Wang-Iun
1025 - "Reise in Polen"
1929 - powie¶æ "Berlin Alexanderplatz" (przeniesiona na ekran w 1931 r.)
1934-37 - powie¶ci "Babylonische Wanderung", "Pardon wird nicht gegeben"
1956 - powie¶æ "Hamlet oder Die lange Nacht nimmt ein Ende"

(¼ród³o: http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/DoeblinAlfred/, http://www.alfred-doeblin.de/, http://serwisy.gazeta.pl/metroon/1,0,1718374.html?ustawEnergis=1 )


Karl Ludwig Manzel

Rze¼biarz, twórca szczeciñskich pomników m.in. Sediny i Herkulesa walcz±cego z Minotaurem.
Ludwig Manzel urodzi³ siê w 1858 roku w Kegendorf/Anklam. W 1875 roku rozpocz±³ naukê na Berliñskiej Akademii u Alberta Wolffa i Fritza Schapera.
Jako samodzielnym artysta zadebiutowa³ w 1889 roku. W 1895 zosta³ cz³onkiem Akademii Sztuk w Berlinie, a rok pó¼niej obj±³ profesurê w Królewskim Muzeum Sztuki w Berlinie. W latach 1912-1918 by³ prezydentem Pruskiej Akademii Sztuki. By³ bliskim przyjacielem cesarza Wilhelma II.
Zmar³ w 1936 roku w Berlinie.

(¼ród³o: http://www.kunst-und-kultur.de/Kuenstler/bin/kunsteinzel/90682046229600/,
http://www.xs4all.nl/~androom/index.htm?biography/p012509.htm,
http://sedina.pl/ - polecana stronka!)


Julius (Julo) Levin

¯ydowskiego pochodzenia malarz ekspresjonista. Urodzony 5 wrze¶nia 1901 roku w Szczecinie jako trzecie dziecko Emmy i Leo Levinów. Od najm³odszych lat wykazywa³ ogromne zainteresowanie malowaniem i ju¿ w wieku 6 lat posiada³ kolekcjê ponad 3 tysiêcy w³asnych prac. Studiowa³ sztukê w Essen i Monachium a potem w Düsseldorfie.
Do czasu kiedy w 1933 roku nazi¶ci doszli do w³adzy Levin by³ uznanym artyst±. Jednak nowe w³adze nie aprobowa³y sztuki awangardowej, a artystów nie bior±cych udzia³u w nazistowskiej propagandzie uwa¿ano za komunistów i "degeneratów". W 1933 Julo zosta³ aresztowany i zakazano mu wystawiaæ publicznie swoje prace. Od 1936 roku naucza³ sztuki w ¿ydowskiej szkole w Berlinie. Gdy w 1941 roku w³adze nazistowskie zamknê³y szko³ê, Levin zosta³ zmuszony do pracy na kolei. Tam sprz±ta³ powracaj±ce ze wschodu wagony transportuj±ce ¯ydów do obozów zag³ady. Wagony wraca³y zawsze puste, lecz pe³no w nich by³o krwi i ekskrementów. Upamiêtniaj±c te wydarzenia Julo, w wigiliê Nowego Roku 1942, wykona³ drzweworyt "Wóz tocz±cy sie na dó³" i wys³a³ go do przyjaciela.
17 Maja 1943 roku Julo zosta³ aresztowany i wywieziony do obozu koncentracyjnego w O¶wiêcimiu. Tam te¿ zgin±³ tego samego roku. Jego dorobek artystyczny zosta³ zachowany przez jego przyjació³.

(¼ród³o: http://www.ushmm.org/outreach/id2096.htm,
http://www.ushmm.org/wlc/idcard.php?lang=en&ModuleId=10006329,
http://www.zamek.szczecin.pl/pl/ksiazki/levin.asp,
http://de.wikipedia.org/wiki/Julo_Levin )


Manfred Schatz

Malarz urodzony w Stepnicy nad Zalewem Szczeciñskim w 1925 roku. Jego ojciec - malarz portrecista - zachêca³ syna do rozwijania talentu plastycznego. Schatz skoñczy³ liceum plastyczne w Szczecinie i Akademiê Sztuk Piêknych w Berlinie. W czasie wojny zosta³ wcielony do armii niemieckiej i wys³any na wschodni front, gdzie pojmany spêdzi³ ponad cztery lata w obozie jenieckim na terenie Rosji. Po wojnie po¶lubi³ swoj± dawn± mi³o¶æ - Ilse - i zamieszka³ w Meerbusch ko³o Düsseldorfu. Pejza¿e Pomorza Zachodniego, za którymi tak bardzo têskni³, sta³y siê dla niego ¼ród³em inspiracji. W czasie rekonwalescencji po przebytych w obozie chorobach, zacz±³ dok³adnie obserwowaæ zachowania zwierz±t i to wiernemu ich oddaniu po¶wiêci³ resztê swojej kariery.
Gdy obrazy Schatza pojawi³y siê na wystawach w 1953 roku, malarz natychmiastowo odniós³ sukces, a prace sprzedawaly siê bardzo dobrze. Aby móc obserwowaæ ró¿ne zwierzêta z bliska, artysta udawa³ siê przez wiele lat na coroczne wyprawy do Laponii i Skandynawi. Tam szkicowa³ swoje ulubione zwierzêta, w tym wilki.
W latach 60-tych zosta³ uhonorowany wieloma nagrodami na miêdzynarodowych wystawach m.in. we Florencji i Düsseldorfie. W 1975 podczas Wystawy Malarskiej w Toronto, spo¶ród 143 malarzy (¿yj±cych i nie¿yj±cych) Manfred Schatz zosta³ uznany za najbardziej znacz±cego malarza dziko ¿yjacych zwierz±t.
Opublikowa³ kilka ksi±¿ek i pomimo tego, i¿ w ¶wiecie sztuki uwa¿any by³ za nie¶mia³ego i mówi±cego jedynie po niemiecku, Schatz a¿ do swojej ¶mierci w 2004 roku naucza³ amerykañskich stypendystów podczas letnich kursów w swoim studiu w Meerbusch. Obrazy Schatza by³y wystawiane w kilkunastu wielkich miastach Ameryki i Europy. Zorganizowano tak¿e wystawê w Pekinie, a w czterech muzeach Stanów Zjednoczonych znajduj± siê sta³e ekspozycje jego dzie³.

(¼ród³o: http://www.natural-images.org/schatz.html,
http://www.collectorscovey.com/manschatar.html
http://www.wildlifeart.org/
http://store.russellfinkgallery.com/schatzmanfred3.html)